• MÖ.5000     Pulur (sakyol) höyüğünde ortaya çıkartılan kalıntılar,yöre tarihinin (Neolitik çağlara) İ.Ö 5000’lere uzandığını göstermektedir.

  • MÖ.4000     MÖ. III ve IV. bin yıllarında Yukarı Fırat boylarında Subarlar'ın yaşadıkları ve Fırat adının bu kavim tarafından verildiği ileri sürülmüştür.

  • MÖ.4000     Asur belgelerinde Çemişgezek bölgesi halkının "MÜŞKİ" adlı ARYALAR olduğu belirtilmektedir.

  • MÖ.4000     Daha sonraki dönemlerde "MÜŞKİ"ler  "KARDUK" adını almıştır.

  • MÖ.4000     ’lerde Sümerler’in bölgeye egemen olduğu Akad Kralı Sargan ve Naramsin’e ait Kitabelerden anlaşılmaktadır.

  • MÖ2370     -2330 yıllarında Çemişgezek bölgesi, Akadlar Devleti’nin bir ili olarak görülmektedir.

  • MÖ.2200     de Çemişgezek ve çevresi Mezopotamya-Anadolu arasındaki ticari ilişkilerde geçiş noktası olan Huri Krallığının egemenliğindeydi

  • MÖ.2100      'lerde "işuva" diye anılan bugünkü Çemişgezek-Harput bölgesinin halkı olan Huriler’in uygarlık açısından Hititler’i etkilediği görülür.

  • MÖ1600      MÖ 16. yüzyıllarda itibaren bölge Mitaniler’in egemenliğine girer. Mitaniler yörede Asurlar’dan da önceleri bir süre egemenlik kurmuşlardır.

  • MÖ1347      Hitit Kralı Suppuliluila Mas ve oğlu Marsilis (MÖ 1347-1320) yazıtlarında komşu ALZİ , SUHWA, ISHUVA ve ALSHİ halklarıyla savaşlardan söz eder.

  • MÖ1335      yılında Çemişgezek yöresi ile bütünleşen AZZİ –HAYAŞA ülkesini Hatti Kralı II. MÜRŞİLİ bir seferle kendisine bağladı.

  • MÖ.1300     Yöre Orta Asya Çıkışlı Kavimlerin Oluşturduğu 1.Göç dalgasının etkisinde kaldı.

  • MÖ.1250     Huri’lerin yaşadığı ve bir süre HİTİT egemenliği altında kalan bölge İ.Ö. 1250 lerde MUŞKİLER’in denetimine geçti.

  • MÖ.1250     Hititler zamanında bölge İşuva olarak adlandırılmaktadır.

  • MÖ1242     Asur Kralı Tukulti (MÖ 1242-1206) Huriler’e ait bölgeleri almıştır.

  • MÖ.1200     Galatlar, Giritler, Aramiler İkinci göç dalgasını oluşturdular.

  • M.Ö.900     MÖ.IX. yüzyılda Müşkiler, Murat  ile batı Fırat arasında "İŞUVA"yı da içine alan bölgeye gelip yerleşirler.

  • M.Ö.900     Bu sırada yöre halkı Huriler’den oluşuyordu.

  • M.Ö.900     IX. yy.dan ititaren Çemişgezek bölgesi; Asur ve Urartular arasında çekişme konusu olur.

  • M.Ö.900     MÖ. xıı.yy başlarında Hitit devletinin yıkılmasından sonra, karanlık bir devir yaşayan Anadolu, çeşitli kavimlerin istilasına uğramıştır.

  • M.Ö.900     MÖ VIII. Yüzyılda Çemişgezek yöresi Urartular’ın egemenliği altına girdi. Urartular (MÖ 900-612) Müşkiler’in saldırılarını püskürttüler.

  • M.Ö.800     Kimerler etkisi altında kaldı.

  • MÖ 840     İlk Kralı Sarduri I. (MÖ 840-825) dönemi Çemişgezek yöresi VI-II. Yüzyılda Urartu sınırları içerisinde göstermektedir.

  • M.Ö.805     M.Ö.9. asırdan itibaren Doğu Anadolu da devlet kuran Urartular, burada uzun süre hüküm sürmüşlerdir. Kral Menua (MÖ. 805-790) dönemi.

  • M.Ö.700     'lerde bölge ile birlikte Anadolu Medler'in istilasına uğramıştır.

  • M.Ö.660     Asur kıralı Asurbanipal yöreye egemen oldu.

  • M.Ö.644     İskitlerin egemenliği başladı.

  • M.Ö.600     Pers - med dönemi başladı.

  • M.Ö.500     MÖ IV yy'da Çemişgezek ve çevresi, Pers ordusunun İskender karşısında yenilgilerinden sonra Mekodanya egemenliğine girmiştir.

  • MÖ 334     Pers soylularından Ariorates, MÖ 332’de Çemişgezek’i de kapsayan topraklarda Makedonya Krallığını kurdu.

  • MÖ-322     PERS devletinin yıkılmasıyla kurulan KAPADOKYA KIRALLIĞI’nın sınırları içinde yer alıyordu

  • M.Ö.300     Selokit (Selefküsler) krallığı dönemi.

  • MÖ 230     Makedonyalılar’ın Anadolu’ya egemenlik yılları isyanla geçer MÖ 301’de Kapadokya Krallığı’nı yeniden kurdu.

  • MÖ 230      Çemişgezek bölgesi MÖ 230 yılında Kapadokya’ya dahil edildi.

  • M.Ö.189     Selokit kralı Antıhokhos Romalılara yenildi.

  • M.Ö.150     Arat krallığı bölgede egemen oldu.

  • MÖ 140     Part Krallarından Mitridates MÖ 140 yılında Çemişgezek bölgesini egemenliği altına alır. Part Krallığı ülke topraklarını daha sonra Persler’le paylaşırlar.

  • M.Ö.123    Orta Asya kökenli Part kralı II. Mitridat Arat Krallığı üzerine yürüdü. Partların egemenliği.

  • M.Ö.100    Romalılar MÖ I. yüzyıldan itibaren partlar’ın (Arsaklar) üzerine sürekli seferler düzenlemişlerdir.

  • M.Ö.100    Part Kralı MİDRDATES, Ermeni (ARASK) Kralı ve damadı Tigran Romalılar’a karşı savaşmışlardı.

  • M.Ö. 70     ’lerde ise Arasklar yönetimiyle, Arsaklar arasında el değiştirdi

  • M.Ö. 69     yıllarında Romalılar Lukullus komutasında ki bir orduyu Tigran’ın üzerine gönderirler.Lukullus Malatya (Melitene) Sophane (Çemişgezek) yörelerini yağmalar.

  • M.Ö. 55     ’lerden başlayarak Doğu Anadolu'ya giren Partlar Çemişgezek yöresinde etkinlik sağladılarsa da , bu etkinliği kıran Roma bölgeyi kapadokya eyaletine bağladı.

  • 60              Roma İmparatorluğu yöreyi egemenliği altına aldı.(bazı kaynaklarda MÖ. ıı. yy'da)

  • 272           Sasaniler devri.

  • 395           ten sonra Doğu Roma İmparatorluğu’nun egemenliği altına giren Çemişgezek "Roma Mezopotamyası" denilen "Therma" içerisinde iken İran-Sasanlı ve Bizans orduları etkinlik savaşlarına sahne olur.

  • 506          Sasani hükümdarlarından I. Kubart (Kavaz) Çemişgezek yöresini 506 tarihinde İmparatorluğunun sınırları içine aldı.

  • 634          Arap Orduları Kasidiye ve Havand savaşları sonunda DoğuAnadolu topraklarını istilaya başladı.

  • 639          ‘da ARAP işgaline uğradı

  • 642           yılında Halife Ömer zamanında Nihavend Savaşı (642) sonucunda Arap İslam Orduları Sasani Şahı olan III. Yezdigirt’i yenilgiye uğratmasıyla, Araplar, Sasani Devletinin siyasi varlığına son verirler.

  • 653          yılında Araplar (Habib b. Mesleme), Ermeni valiler’in desteğiyle Çemişgezek’de denetimi sağlarsa da, Çemişgezek bu dönemde Bizans; Arap güçleri arasında sürekli el değiştirmişti.(686)

  • 724            Halife Hişam döneminde (724-743)   yöre Hazar Türklerinin saldırılarına uğradı.

  • 772          yılında Abbasi yönetimine karşı Çemişgezek yöresinide içine alan genel bir ayaklanma olur. Amir; b. İsmail El Harisi komutasındaki Arap ordusu, Ermeniler’i Erzurum; Erciş yakınlarında yenilgiye uğratır.

  • 837          yılında Çemişgezek yöresi Bizanslı Jones Karkuas ile Müslüman Hamdaniler’den Seyfüdlarının kuvvetleri Harput yakınlarında savaşa tutuşurlar.Karkuas yenilgiye uğrar. Bu savaşta askerler’in çoğu Çemişgezek ve Elazığ’ın yerel halkından oluşuyordu. Bizans Doğu Ordu Komutanlığına İonne Tsimiskes, Batı Ordu Komutanlığına ise kardeşi Leon Phokas getirilir. Böylece Bizans İmparatorluğu Bölgedeki yönetimi Çemişgezek’in eline geçer. Çünkü Jonnes Tsimiskes Çemişkezek’liydi.

  • 882          yılında Çemişkezek bölgesi tekrar İslam Arap etkisi altına girer.

  • 1055      Selçuklu hükümdar’ı Melikşah, göçer aşiretlerinden bazılarını (Baba, Mansur ve Kureyşan aşiretleri gibi) Kavurd’a karşı gösterdikleri başarıdan ötürü, Çemişgezek yöresine iskan ettirmiştir.

  • 1071     Malazgirt Savaşı (1071) sonrasında MENGÜCEKLER egemen oldu.

  • 1085     yılında HARPUT merkez olmak üzere,Eğin,Arapgir,Hanzit bölgesinde bulunan ÇUBUKOĞLU BEYLİĞİ’ne bağlandı.

  • 1114     yılında Artukoğullarının egemenliği.

  • 1118     ‘e kadar Mengücekler bölgeyi ellerinde tutular. Bu tarihten sonra Artuk beyi Belek Mengücekli İshak üzerine çıktığı seferde  topraklarını (tekrar)istila etmiştir.

  • 1200     SİRDİN KÖPRÜSÜ 12.yada 13.yy.’da yapıldı.

  • 1202     Çemişgezek BEYLİĞİ'nin kurucusu Nasıreddin Muhammed oğlu MELİKŞAH yöreye geldi.

  • 1202     Şeref Han'ın Şerefname'sine göre SALTUKLU hanedanlarından son hükümdar MELİKŞAH Çemişgezek'de 32 kale ve 16 nahiyeyi ele geçirerek bir beylik kurdu.

  • 1226     Sultan Alaeddin Keykubad’ın 1226 yılında Fırat boylarında Diyarbekir Artuklularına (Emir Mesud) ait kalelerin fethine giriştiği sırada burasıda ele geçirildi.

  • 1234     -1308 yılları arasındaSelçuklu yönetiminde kaldı.

  • 1243     Moğollar Selçukluları yenerek yöre ile birlikte Anadolu Topraklarını ele geçirdiler.

  • 1274     Yelmaniye camisi ,Timur zamanında Emir Taceddin Yelman Bin Keykubad bin Halid el-Kürdi tarafından 1274 yılında medrese olarak yaptırıldı.

  • 1379     Erzincan emiri Mutahharten bölgeyi yönetimi altına aldı.

  • 1400     15.yy.da HAMAM-I ATİK yapıldı.

  • 1401     -1507 yılları arasında Akkoyunlular Yönetiminde kaldı.

  • 1420     Akkoyunlu hükümdarı Kara Yülük Osman Çemişgezek'i Emir Şeyh Hasan'dan aldı.

  • 1422     Karakoyunlu hükümdarı İskender Mirza 1422 yılında Sökmenabada geldiğinde, yanında Çemişgezek hakimi Şeyh Hasan da bulunuyordu.

  • 1473     Çemişgezek beylerinden Şeyh Hasan tekrar beyliğine egemen oldu.(Türbesi Tekyada)

  • 1474     yılında Memlüklüler kaleyi (Hierapolis) ele geçirerek halkını esir almışlar ve beraberinde götürmüşlerdir.

  • 1505     -1516 yılları arasında Safaviler Denetiminde kaldı.

  • 1514     Çaldıran savaşı sonuna kadar Çemişgezek SALTUKLU hanedanından gelen Melkiş ailesinin elinde kaldı.

  • 1515     1. Selim Şah İsmaili yendi. Bıyıklı Mehmet Paşa Safevi Şahı İsmail'in adamlarından Nur Ali Halife kuvvetlerini bölgeden temizledi

  • 1515     Yavuz Sultan Selim devrinde,1515 yılında Bıyıklı Mehmet Paşa,Diyarbekir’le birlikte bu bölgeyi Osmanlılara kattı.

  • 1516     ‘da Safavi hakimi Çemişgezek’te 1.Selim tarafından öldürtürüldü.

  • 1516     ‘da Pir Hüseyin Bey’e Ocaklı sancak olarak verildi.

  • 1518     tarihinde Diyarbekir eyaletine bağlı bulunan sancaklardan biri olan Çemişgezek ,liva haline getirildi

  • 1518    Şehre ait 1518 tarihli Çemişgezek Livası kanunnamesi yayınlanarak,buranın gelir-gider, ekonomi ve yönetim sistemi karara bağlandı.

  • 14.10.1534 Erzurum ve Kars’daki Türkmen Beylikleri’ne son verilmesi. Erzurum Eyaleti Beyliği’ne Dulgadır Oğulları’ndan Mehmed Harun’un, Çemişkezek Sancak Beyliği’ne de Kanunî’nin kardeşi Ali Bey’in tayini.

  • 1551     FERRUHŞAH BEG TÜRBESİ (Ulukale köyünde) 1551’de yapıldı.

  • 1572     UZUN HASAN TÜRBESİ (CİHANŞAH BEG TÜRBESİ) yapıldı.(H980)

  • 1762     -1763 yıllarında Hamam-I Atik (Eski hamam)’ın onarımı yapılmıştır.

  • 1793     -1794 ‘de Ulukale Camisi Dıyarbekir valisi Yusuf Paşa vakfı yapıldı.

  • 1800     19.yy sonlarında yöre , MAMARATܒL-AZİZ vilayetinin DERSİM sancağına bağlı kaza olarak yönetiliyordu.

  • 1800     19.yy’da Çemişgezek’e bağlı 98 köy vardı. Kazanın toplam nüfusu 11 200 kişi idi. Merkez şehrin toplam nüfusu 4 000 kişi idi.

  • 1800     19.yy’da biri Müslümanlara ötekisi Ermenilere ait iki okulu vardı.

  • 1807     Çemişgezek Köprüsü (Yusuf Ziya Paşa köprüsü) yapıldı. 55 metre boyunda 9,20 metre yüksekliğinde,kemer açıklığı 16 metre’dir. Tek gözlü sivri kemerlidir.

  • 1845     Dersim (Hozat) Erzurum vilayetinden ayrılarak ayrı bir il haline getirildi.

  • 1851     6 Temmuz 1851 tarih ve 7106 sayılı Meclis-i vala kararıyla Harput’a bağlandı. (halepli Yusuf Paşa, Mülkiye (1858/59 ~ 1275 H.)

  • 1851     Bu yıl da Çemişgezek, Efil, Argavan, Çünküş birer kaza olarak Harput'a bağlanrnıştır-Harput Yollarında İ.Sunduroğlu cilt 1 s 206.)

  • 1854     ‘e kadar alevi Seyyidiler yönetiminde kaldı.

  • 1862     Mamaretülaziz vilayeti kurulup dersim bu vilayete bağlandı.

  • 1867     ‘de Dersim kazalarında nüfus sayımı yapıldı.

  • 1872     Garasar köyündeki kilise yapıldı.

  • 1881     Çemişgezek belediyesi kuruldu.

  • 1882     24 Eylül 1882 (11 Zilkade 1299) tarih ve 69134 sayılı iradeyle Dersim vilayetine bağlandı.

  • 1892     yılında Devlet salnamesinin kayıtlarından Dersim'in yeniden sancak olduğu ve Mamuret ül-Aziz vilayetine bağlandığı anlaşılmaktadır.

  • 1892     Bu dönemde Dersim sancağı , Hozat merkez kaza,Ovacık(Pulur), Çemişgezek, Çarsancak, Mazgirt, Kızılkilise(Nazmiye) ve Pah kazalarından oluşmaktaydı.

  • 1896     yılında Devlet salnamesine göre Mamuret ül-Aziz vilayetine bağlandı.

  • 1901     yılı İstanbul Ermeni Patrikhanesi kayıtlarına göre Çemişgezek'te ki 12 Ermeni okulu 15 öğretmen 456 erkek 272 kız öğrenci ile eğitim vermekteydi.

  • 1916     Dersim'de ayaklanmalar ve kuzey kısmın İşgal edilmesi.(Rusların İşgali)

  • 1923     Cumhuriyetten sonra ki düzenlemede Elazığ'a bağlı bulunmaktaydı.

  • 1926     Dersim'in İlçe Olarak Elazığ'a bağlanması

  • 1936     ‘da 2884 sayılı özel (1935 yılında çıkan) kanunla TUNCELİ ili oluşturuldu ve Çemişgezek’de buraya bağlı bir ilçe durumuna getirildi

  • 1937     Tunceli ilini geçici olarak Elazığ'dan yönetilmeye başlanması

  • 1938     Dersim İsyanı

  • 1946     Hukuken Tunceli İli'nin Teşkil Edilmesi ve Çemişgezek'in buraya bağlanması.

  • 1947     vilayetin Kalan Kasabası 'na taşınarak fiilen il oluşu, Çemişgezek ve merkez ilçe dahil 8 İlçenin merkezden yönetilmeye başlanması

  • 1988     Terör Yılları

  • 1999     İnternette ilk web sitesi.

Binlerce yıldır birbirlerine eklenen uygarlıkların bu yörede tek kalıntısı insandır.

 

SAYFA iÇi ARAMA

back

anasayfa