DOĞA İNANÇLARI

  • Güneş doğarken salavat verilir ve omuz öpülür Ay ve Güneş karşısında dua ve ibadet edilir.

  • Ay’ın Ali’nin,Güneş’in Muhammed’in nuru olduğuna inanılır.

  • Yüce dağların uçlarına,asırlık ağaçlara,şehitlere,bir yerden akan sayısız pınarlara,saygı sayab gösterilir bunlara gerçekler ve erenler durağı denilirdi.

  • İyi adamların Tanrı timsali,kötü adamların şeytan misali olduğuna inanılır ve insanları yoldan çıkaran şeytana her konuşmada lanet söylenirdi.

  • Halk her türlü hastalık ve ağrının Tanrı buyruğuyla gezen batin erenleri tarafından aşılandığına,ölen ve kurtulan kimselerin adlarının batin erleri tarafından yazılı olduğuna inanılır. Her hastanın başı ucunda bir batin erlerinin bulunduğuna hüküm edilir.

  • Halkın en çok korktukları hastalık(Hal)yani tifüstü. Sayıklayan hastanın(Hal)adamlarıyla konuştuğuna inanılır. Hal bütün hastalıkların en ağırı ve kötü dert dedikleri(Cüzzam-illeti)de hastalıkların en kötüsü ve korkuncu idi.

  • Halk günlerin iyisine kötüsüne inanır,bu sebeple bazı önemli işler tehir edilir. Salı günü ağır ve saygılı idi. Bu günde önemli işler yapılmaz,sefere çıkılmaz,Cumartesi düğünlere gidilir,Pazartesi ve Perşembe günleri uğurlu sayılır. Cuma günleri rahmet,hayır ve ihsan günüdür.Bütün hoyrat Perşembe ve Cuma akşamı verilir.

  • Cuma geceleri,hayır meleklerinin gökten ineceğine inanılır. Zikir yerlerinde hazır bulunacaklarına itikat edilir. Bu sebeple Cuma geceleri evlerin bütün çevresi süpürülür,mumlar yakılır. İbadetler,Cuma gecesi yapılır. Köşe bucakta,süprüntü bırakılmaz. Soğan ve sarımsak yenilmez. Pazar günleride alışveriş için iyi sayılır. Çarşamba günleri tohum ekilir. Binalara temel atımları başlanır.

  • Tavşandan iğrenilir. Tavşan yoldan çıkınca uğurdan dönülür. Tilki ve kurt uğura çıkaran,hayırlı sayılırdı. Tilkiye dokunulmaz ve avlanılmaz,kuşların en masumu baykuş,en müfsidi ve en hayırlısı turnadır. Kırlangıç mukaddestir,eti yenmez,sınır,hayır bekçisi sayılır.

  • Turnada İmam Ali’nin sesi vardır. Geyik vurulmaz. Peygamberin sevdiği bir hayvandır. Etinin yenmesi günah sayılır. Evlerde saklama uğursuz sayılır.

  • Horoz sabahı haber veren hayrın elçisidir. Fakat tavuk horoz gibi öterse derhal kellesi kesilir.En melun hayvan domuzdur. Ayı,merbut ve habistir. Peygamber çağında sadaka vermeyen bir Yahudi ayı olarak dağa çıkmıştır.

  • Koyun mübarek,koç kurban,at ile dar günde kaçılıp kurtulunur.At ile sevgili kız kaçırılır. Darda kalanların imdadına yetişilir. Darda kalanların canına yeten Boz atlı Hızır’dır denir.

  • Zor işlerde Doru ata güvenilir. Demir kıratlar mübarek ve süslü sayılır.Al at hünersiz kula meşum yağsın huysuzdur. Bir atlı ile yayanın saygısı arasında çok fark gözetilir.

  • Halk,milli adaletlerin ocağına gösterdiği saygıyı unutamamış,eski Türklerde olduğu gibi doğu illerinin bütün kabile ve boyları,baba ocağına ve asırlarca önce şehit düşen atalar mezarlığına ve eski Türk bilginlerinin kurduğu ocaklara,büyük saygı göstermiş ve ibadet etmiştir.

  • Tunceli halkının geleneklerinden,genel olarak doğu illerindeki halk 17 Mart Rumi Mart günü gecesini yılbaşı sayarlar. İnanışa göre o günün gecesinde herkes uykuda iken bütün,dağlar,ağaçlar,nebat ve mahkukat Tanrıya secdeye iner. O gün herkesin yıllık rızk ve mukadderatı tayin edilirdi. Bu maksatla her evi aile reisi,akşamda nevindeki nüfusların adedine göre ufak taş toplar. Bu taşlar evin bacasından dış kısmına koyar.

  • Her taşın hangi nüfusa ait olduğunu içinden belli eder. Sabah bu taşları yoklarken,hangisinin altına kırmızı böcek girmişse o evin rızkı o nüfusun yüzünden verilir diye itikat edilir.

  • 17 Mart sabahı herkes güzel giyinir,bayram yapar. Bütün evlerde,yemekler ve ziyafetler yapılır. Köylüye ikram edilir ve yemeğin sonunda ölülerin ruhuna bir Fatiha okunur.

  • Adetlerin en önemlisinden biriside ölülerin hayatını verir. Bu hayat için birkaç kurban kesilir. Kazanlarda et,pilav,helva pişirilerek,bütün köy ve hatta civar köylere okunarak dağıtılırdı. Bundan başka her köylü,Allah yolunda sadaka olarak birkaç kurban keser,etini bölerek çiğ olarak,komşulara taksim eder.

  • Her yıl birçok atlar koşuya gönderilir. Bunlardan birinci gelene sevgi ve saygı beslenir at sahibi şeref kazanır. İyi bir at bir koyun bir kabilenin yüzünü ağartır.

  • Halk baytarları,atları çok iyi tanır. Her atın ne kadar mesafe gideceğini bilir. Bu baytarlar cüpleme,salım,secere,su inme,beğe,sancı,hurun ve göz gelmeleri,kurbağa ve domuz başı gibi hastalıkları at ilaçları ve dağlarda tedavi edilir.

  • Katırın(siyah katır)bahtı kara olarak bilinir. Eğer siyah katır doğurursa o zaman dünyanın sonu geldiğine inanılır. Kurban bayramında koyun kesmek kanun günlerinde bozaltı Hızır,muharremde 12 imamlara,oruç tutulur. Üçler,beşler,yediler,14 masumu pak,kırklar manevi bir sevgi ve saygı beslenir. Gayip erenlerin her yerde Hızır olduğu itikat edilir ve Hızır günü kurban kesilir.

  • AY İLE İLGİLİ İNANÇLAR

  • Ay lekesi:Ay lekesi aşağıdaki hikaye ile açıklanır: Ay ile Güneşbacı kardeşlermiş. Güneş:"Birimiz gündüz,diğerimiz gece doğalım"demiş. Ay:"Ben gece doğmaya korkarım"diye karşılık vermiş. Güneş:"Yok korkmazsın,ben sana ışıklarımı veririm,sana kötülük edenlerin gözüne sıkarsın,nazar değmez" demiş. Hamur yaptığı sırada çekişip dururlarken kızgın Güneş bacı,hamur yumağını aldığı gibi ayın yüzüne çarpmış. Ayın üzerindeki siyahlık ondan kalmış. Ayın harmanlaşması(helalleşmesi):Yağmura yorumlanır.

  • YILDIZLARLA İLGİLİ İNANÇLAR

     

  • Yıldız akması(kayması):Gökte bir yıldız kayarsa o anda bir insanın öldüğüne inanılır. Kuyruklu yıldız:Kuyruklu yıldızın görülmesi de kötüye yorulur. Uğursuz kötü bir olaya bir örnek olarak Birinci Dünya Savaşı’nda seferberlikte görünmüş olmasını gösterirler. Halk arasında bununla ilgili olarak:"Kırk yılda bir Kuyruklu yıldız doğar aşk olsun onu görene sözü de vardır.

  • Ülger:Davara çarparsa Ülger'in hasta ettiğine inanılır.

     

    ŞİMŞEK,GÖK GÜRÜLTÜSÜ İLE İLGİLİ İNANÇLAR

     

  • Şimşeğin meleklerin bulutları kamçılaması sonucu ateş çıkmasıyla oluştuğuna inanılır. Gök gürültüsüne gök şakradı denir.

    YAĞMURVE DOLU İLE İLGİLİ İNANÇLAR

     

  • Cicimama:Çocuklar yağmur yağması için çatal şeklinde bir değneğin ucunu bebek şekline sokarlar ve onu mızrak gibi kaldırarak dolaştırırlar. Kendileri de eski yamalı elbise giyerler. Ellerine su kapları alarak birbirlerine su serperler.Cicimama ne ister ?Allah'tan yağmur ister. diyerek evleri dolaşıp yiyecek hediye(hediye)toplarlar. Şiddetli yağmur:Yağmur çok yağarsa gök delindi derler. Ab-ı hayat olduğuna inandıkları Nisan yağmurunu toplayıpiçerler,yemeklere koyarlar,büyük ve küçük hayvanlara,arılara verirler. Şimdi birde akümülatörler doldurmaktadırlar.

  • Dolu:Dolu yağarsa salat ve selam verirler.Haçurge adı verilen ocak demiri ve ya ekmek sacını sokağa atarlar.

    ATEŞLE İLGİLİ İNANÇLAR

    Cehennemden çıktığına inanılır. Yedi su ile yıkandıktan sonra insanlara hizmet için verilmiştir. Ateş hem durdur,hem nardır.

    RÜZGaR ADLARI İLE İLGİLİ İNANÇLAR

  • Boyruz(Poyraz):Kuzeybatıdan,batıdan gelir. Toprağa ve insana yaradığına inanılır. Yağdİran(Lodos):Güneydoğudan gelen rüzgardır. Baş ağrısı yapar. Çanak kurutan:Akdeniz ve kıbleden gelen sıcak ve kuru rüzgardır. Toprağın rutubetini çeker.

  • Dağ rüzgarı(dağ yeli):Doğudan ve kuzeyden,Munzurlar'dan esen yeldir.

  • Samyeli:Ağaçları kurutur ve yakar. Sabah dokunursa davar zerik olur,etleri sararır.

  • Potirik:Minare gibi yükselerek çerçöpü göğe çıkaran zararlı hortumdur. Bunun harmanlara uğramaması için Ali geldi,Ali geldidiye bağırırlar.

  • köstebeğin yığdığı toprağa göre kışın nasıl geçeceği tahmin edilir. Yığılan toprak ince ise kışın uzun ve karlı geçeceğine az ise kışın hafif geçeğine inanılır.

  • Gök gürleyince eşik arasında durulmaz.

  • İki bayram arası düğün yapılmaz, nikah kıyılmaz

  • Alıç ağaçları bol meyve verdiği zaman kışın çok olacağına, az meyve verdiği zaman kışın az olacağına inanılır

  • Akşamları tırnak kesilmez

  • Ağaçların yaprağı alt taraftan sararır ise, kışın zorlu geçeceğine, üst taraftan sarar ise hafif geçeceğine inanılır.

  • Gelin giden kızla birlikte bir de iğ gönderilir, bunun anlamı ise gelinin yeni evinde iğ gibi dönerek çalışmasıdır

  • Gece vakitsiz öten horoz uğursuzluk getirir.

  • Bacaklarının arasından bakan çocuk eve misafir getirir.

  • Gece Gökyüzünden bir yıldızın kayması bir kişinin ölmesi demektir.

  • Makas yada bıçak elden ele verilmez. Verilirse veren ve alanın arası bozulur. Ya yere konulur yada eldeki bıçak veya makasa tükürülüp, sonra verilir.

  • back