GİYİM VE KUŞAM

Erkek giyimleri

Erkek giyimleri; meslek gruplarına, zenginlik durumlarına, şehir merkezi ve kırsal kesimde yaşam şartlarına göre değişik biçimler alan çok zengin bir giyimdir.

Şehir merkezinde Osmanlı döneminde erkekler başlarına fes giyerlerdi. Başlara giyilen fesin etrafına sarık veya poşular sarılırdı. Bununla beraber cumhuriyet dönemi öncesi ve sonrası yöre sanatkarları tarafından yapılan sekiz köşe şapka giyılır.

Çuhadan şalvar giyılır. Şalvar’ın paçaları dar üst kısmi geniştir. Beli uçkur ile büzülür. İçlik ve geyme adi verilen bir gömlek giyılır. Bu gömlek düz beyaz veya siyah - beyaz renkte çizgili pamuklu kumaştan yapılır. Gömlek kollu, yakasız veya hakim yakadır. Gömleğin üzerine avcı yeleği, bele ise kuşak (acem kuşağı), ayağa poçikli çarık veya yemeni giyılır.

Gömlek:gömlek altına, içlik de dediğimiz bir giysi giyılır. Üzerine de mantin gömlek olur. Bu gömlekler yakasızdır. Hakim yaka olup kolları düğmeli ağızları yırtmaçlıdır. Eskiden bunların kumaşları yöre insanları tarafından dokunurdu. Renkleri ise çok çeşitlidir.

Yelek:eskiden bunlar sanatkarlarının tezgahlarında ürettikleri, koyun yününden ve keçi kılından kumaşlardan yapılırdı. Şimdi ise fabrikalarda üretilen kabardin kumaşlardan yapılır.

Şalvar:genellikle şalvar, yelek kumaşları ayni cins dokumadan olup şalvarlarda ise cep ağızları çeşitli zengin motiflerle işlemelidir.

İpekli veya pamuklu kumaştan yapılmaktadır. Dökümlü olarak ayak bileklerine kadar inmekte, bel kısmi uçkurla büzülmektedir.

İpekli veya pamuklu kumaştan yapılmakta ve iç kısmi astarlanmaktaydı. Şalvarın boyu oldukça uzun olup bilek kısımlarına kaytan geçirilmekte ve diz altından bağlanmaktadır. Böylece şalvar bir etek görünümünde dökümlü olarak ayak bileklerine inmektedir. Şalvarın bel kısmi da uçkurla büzülmektedir. Şalvar üzerine kadifeden, üzeri simli cepken giyılır. , ipek kuşak takılır.

İçlik :

İpekli veya pamuklu kumaştan yapılmaktadır. Yakası yuvarlak

Önü açık, kopça ile iliklenmektedir. İçliğin yanları yırtmaçlıdır.

Üç etek :

Sim işlemeli, kalın ipekli kumaştan veya kadifeden yapılmaktadır. Uzun kolları bilezikli ve çok az yırtmaçlıdır. Yırtmaçlı kısım kopçayla tutturulmuştur. Yakası bel’e kadar açık v şeklindedir. Bel’de iki kopça ile iliklenmektedir. Bel’den aşağıya doğru genişleyen eteğin önü tamamen açıktır. yanları ise kalça altından yırtmaçlıdır. Böylece etek üç parça görünümünü almaktadır. Bele bel bağı bağlanmaktadır. Bu da 3-4 cm. Eninde tığ işi veya kumaş üzerine yapılmış (işlenmiş) kuşaktır.

Yakası bele kadar açık,v şeklindedir. Belde iki kopça ile birlilikle iliklenmektedir. Belden aşağıya doğru genişleyen eteğin önü tamamen açıktır. yanları ise kalça altından yırtmaçlıdır. Böylece etek üç parça görünümünü almaktadır. Bele belbağı bağlanmaktadır.(belbağı, üç-dört cm. Eninde, tığ işi veya kumaş üzerine işlenmiş kuşaktır.) .

Çorap:koyun yününden yapılmış düz ve desenli olarak elişi ile işlenmiş şekilde olur.

Ayakkabı:. kırsal kesimde eskiden çarık giyılırdi. Çarık derisi ise öküz derisinin baş kısmından yapılırdı. Bu cins deri, sert ve dayanıklı olduğundan dolayı seçilirdi.

Ayağa postal denilen poçikli yemeni (ayakkabı), yaz aylarında iplik, kış aylarında ise yün çorap giyılır. Ayakkabı olarak postal, çorap olarak yazın iplik, kişin ise yün çorap giyilmektedir

Erkek giyimi ayağa yemeni giyılır.

kumaşları, şekil ve giyiniş tarzıyla yöreye has özellikler göstermektedir. Giysilere verilen isimler de farklıdır. Her yöre, belki de şekil ve kumaş olarak, ayni olan giysilere ayrı isim verir. Kültürün değişkenliği ilkesi çerçevesinde, bir kültür öğesi olan giysiler de sürekli değişmekte v

Baş süslemesi ise şöyledir: uzun saçlar ortadan ayrılmakta, arkada küçük parçalara bölünerek örülmektedir. Yanlarda birer tutam saç, kulak hizasında kesilip, zülüf bırakılmaktadır. Saç uçlarına humpul denilen saç süslemesi takılmaktadır. Başa bordo çuhadan fes, fesin üzerine gümüş tepelik konulmaktadır. Fese tutturulmuş uzun saç görünümünde ipek saçlık mevcuttur. Fesin alk üzerine oyalı krep bağlanır. Buna yörede kintik adi verilir. bunların üzerine oyalı yazma veya tülbent örtülür.

Göğüs üzerine çaprazlama dizilen beşibirlik dizisi, gümüş veya altın küpe ile yüzük kullanılır.

Bu safhada ayağa poçikli kundura giyılır. Cepkende düğme iliğine geçirilmiş köstekli saat bulunabilir. Mendil olarak düz, beyaz, ipek mendil kullanılır.

Aksesuarlar: mendil, köstek, zincir, pusula, tabaka gibi aksesuarlar kullanılır.

Kadın giysileri

Kadınlar açık başlarına önce uzun tülbent (çit) sarar, yöremizde çeşitli kadın baş bağlamaları mevcuttur. Bu insanların hangi yöreden oldukları baş bağlama şekillerinden belli olur.

Değişik kadın giysileri:kişin ise kadife kumaşlardan entari fistan giyılır. Üç etekler önden ve yandan yırtmaçlıdır. Bunun üstüne mevsim şartlarına göre değişik giysiler de giyılır.

Çalışan kadınlar ise göğüslük, önlerine önlük, kollarına ise tozluk giyerler. Bellerine ise ağabani kuşak bağlarlar.

Ayaklara giyilen:koyun yününden işlemeli çeşitli, süslü çoraplar giyılır. Bunun üzerine eskiden çarık, daha sonraları kundura veya yemeni giyılırdi. Genellikle simli, ipekli kumaştan entari ve ayağa ise kaloş potin giyılır.

Aksesuarlar:şirrik, hizma, gerdanlık, zülüf gümüş tepelik, altın paralar, kelepçeli bilezik, hasır bilezik, küpe, halhal, gümüş kemer, gümüş muskalar, hamayli, çeşitli boncuklar ve ayyun (nazarlık).

an introduction to authentic kurdish weavings

 

back