OYUNLAR

baby.gif (10872 bytes)

  • TaşOyunları:  Üçdaş,dörtdaş, Beşdaş

  • Gırni, 

  • Kiremit,

  • Gıçgıçgonduragıç,

  • Köroğlu,

  • Kortik

  • YumrukOyunu,

  • KaleKapmaca,

  • ÇelikÇomak

  • GüvercinOyunu

  • UzunEşek,

  • AyakKarış,

  • SirimÇekme,

  • KöşeKapmaca,

 

  • BüyükCeviz

  • Tamzara

  • Norey

  • Delilo

  • DutAğacı

  • ÇaydaÇıra

  • ÜçAyak

  • Karaçor

  • Bahçeyeİndimdiki

  • Halay

  • KolOyunu

  • ZurnaHavaları

ÇOCUKOYUNLARI

a)ATLAMAveSIÇRAMALAR:

Buoyunlardabugünküsıhhiveterbiyeviatlamavesıçramaoyunlarınınbirnevisayılabilir.Atlamalarda,yereyinebirağaçparçasıyladerinbirçizgiçizilir.Ebe,(Kaptan)oyuncuların,buhattınilerisinebasmamalarıiçinhattınhizasındadurur,oyuncularıkontroleder.

Oyuncular,buçizgidenistediklerikadargeriyegidiphızalmaküzereoradansüratlekoşar,solayaklarınınparmakuçlarıyerdekiçizgihizasınagelincebütünkuvvetleriylebir.,iki.,üç.,adımattıktansonrasağayaklarınınisabetettiğiyerehususibirişaretkonulur,veyaçizgiiletespitedilir.Arkadakalanoyuncular,ilkoyuncuyusırailetakipederler.Birdehızalmadançizgiüzerindenbir.,iki.,üç.,diyeatlanır.Bunlarakısaveyaüçayakatlamaderler,içlerindenhangisienileriyeadımatmışisebirinci,ikinci,üçüncülüğükazanmışolurlar.

Birdeçiftayakatlamavardırki,budayineyerdetespitedilençizgiüzerindenhızalmamaksuretiylebulunduğuyerdenbirbirinebitiştirilmişolanbacaklarıkırmakvekollarısallamaklahızalınırveileriyeatlanır.

Çemişgezek'degençlerarasındabuoyunlaraçokrağbetvardı.Yerdemuvaffakiyetkazananoyuncular,sonrahavalardauçankuşlargibiatlarlardı.BunadaDamdandamaatlamaderlerdi.Çemişgezek'in,bütündamlarıtoprakvesokaklarıdadarolduğundanoyuncularşehrinenyükseknoktasıbulunanÖrneğin:Meterismahallesindeoturanherhangibirarkadaşındamındabeşonvebazendahafazlaolaraktoplanırlar.Hareketnoktasıburasıdır.Oyuncular,öncearalarındabirebeseçerler,ebe,,gidecekleriistikametitayinederekoyunculara,Ulucamimahallesindefalanarkadaşındamındatoplanacağızdiyegüzergahıtayinedervegösterir.Baştakendisiolmaküzeredamınötekibaşındanhızalarakkuvvetli'adımlarlasokaktarafındakisüyünge(saçak)gelir,haydioradankarsıdama.,veböyledamdandamasıçrayarakgiderkenbakarsınızki,oyuncularortadankaybolmuşlardır.

Damdandamadiyorum,bunedemektir?..Sayınokuyucularını!..biliyormusunuz?..Budemektirki,birdamlaötekidamınarasındaenazüç,dörtmetremesafevardır,iştebuatlamalar,busokaklarınhavasındaveboşluğundaolur.Bazıgenişsokaklarıatlayamayanlar,yarıyoldakalırvemüsabakayıkaybetmişolurlar.öncecetayinedilenhedefehangisidahaönceyetişirsebirinciliğioalır,sonrakilersırasıylaikinci,üçüncügelmişolurlar.

Buoyun,ciddentehlikelibiroyundu,sokağıaltındabırakarakhavadankarşıtarafasıçrayamayanlarınenazon-onbeş,bazenyirmimetrederinliğindekisokaklarıntaşkaldırımlarıüzerinedüşüpparamparçaolmalarıherAnbeklenebilirdivezannedersembuuğurdabirkaçkurbandaverilmiştir,

Budamatlamavesıçramaları,yazgünlerindedebağlarda,bahçelerdekigölleri(Havuz)atlamailedevamedipgiderdi.Ancakgöllerinüzerindenatlamak,damatlamalarıkadartehlikelideğildi.Atlayamayanlar,nihayetgöledüşer,ıslanırveetrafındakilertarafındanalayaalınırvehavuzbaşlarıkahkahalarlaçınlardururdu.

b)SALLAMA:

Sallama,bugünkügüllesavurmaoyununaçokbenzer.Sallamaoyunu10-20yaşarasındakidelikanlılararasındaoynanır.Şöyleki:öncecetespitedilenbirnoktayaodunveyabirtaşparçasıylabirhatçizilir.Oyuncularbuhatüzerindedururvebuhattıilerigeçemezler.Oyuncubuhattınüzerindeayaktaveikibacağı60-70santimaçılmışolduğuhaldedurur,sağelindeoldukçabüyükveağırbirtaşvardır.Butaşı,açıkolanbacaklarıarasındabirileri,birgerisallamaksuretiylekolunalazımgelenhızıverdiktensonraileriyefırlatır.Oyunculardanbirisikarşıtaraftasallamataşınındüştüğüyeribirağaçparçasıveyarenklibirtaşdikmekletespiteder.Sıraileoyuncularaynıtaşı,aynışekildesallayıpatarlar.Kimintaşıenileriyevarmışsabirinci,sonrakilerikinci,üçüncüsayılırveoyunukazanmışolurlar.

Sonrasallamanın,ikincibiroyuntarzıdahavardıki,bubirincisindendahazordu.Sallamataşındandahaağırsıklettebüyücekbirtaşı,oyuncularsağellerininiçerisinealırveparmaklarıylakavrayaraksağomuzlarıüstünekadarkaldırırlar,kolunbütünkuvvetiyleileriyefırlatırlar.Butaşlarıdaenileriyekimleratarsaobirinci,sonrakilerikinci,üçüncügelmişolurlar.Bu,adetakollarınkuvvetiniölçmekgibibirmüsabakadır,kimlerinkollarıkuvvetliisemüsabakayıonlarkazanır.

c)TOPOYUNLARI:

Sevgiliokuyucularım!sakınbutopoyunlarınıbugünkügençliğitashiredenfutboltopuzannetmeyiniz.Butopoyunları,Çemişgezek'intoprakdamlarınamahsusbiroyundu.OzamanbugünkügibiAvrupamalılastiktoplardayoktu.Toplarımızdayerlimalıydıvebutoplarıparailepazardandaalmazdık,bizkendimizyapardık.,bakınıznasıl?Harput,soğukbirmemleketvekışlarıdaonispetteşiddetliolduğundanbütünhalkhepyünçorapgiyerlerdi,çocuklaravarıncayakadar...iştebuçoraplar,ayağımızdaeskidimibizleretopolurdu.Çoraplarımızhertaraftandelinipkullanılmayacakbirhalegeldimi,bunlarıhemençözerekelimizehayliyünipliğigeçerdi.Fakatannelerimizinrızasınıaldıktansonra.,anneolmazyamayaparımveyadelikleriniörerimdersebizdesukut-ıhayalbaslardı.Muvafakatedersesevinerekhemenameliyeyebaşlardık.Çoraplardançözdüğümüzbuparçayünipliklerinibirbirinedüğümleyerekuzuniphalinegetirdiktensonraelimizdeufakbirpamukparçasıüzerineyuvarlakbirhaldeveintizamlabüyükbirelmaveyabirportakalbüyüklüğünegelinceyekadarsararakvesonra,yineöncedenhazırladığımızrenkliyünipliklerinibirkıyığa(Yorganiğnesi)saplayarakhazırladığımızyuvarlağınüstünüçeşitçeşitrenklervenakışlaryaparakdikervesüslerdik,istebuameliyebizleregayetgüzelbirtopkazandırmışolurdu.İştebutop,yerevuruluncabugünkülastiktoplarkadarhavayafırlayabilirdi.Erkekolsun,kızolsunherçocuğun,busuretleyapılmışbirtopuvardıvebuçokkıymetlibirmetagibisaklarlardı.

Oyuna,topuelileyerevurmakvesayısaymaksuretiylebaşlanılır,topu,eldenkaçırmadansayılarınıyüzeçıkaranlar(Dalya)diyebağırır,tekrarbirdenbaşlarlardı,topuellerindendüşürenlertopuarkadaşlarınavermeğemecburdurlar.Falsosuzbeş(dalya)yapanlarbirinciliğikazanırdı.

Topoyunlarında,enteresanbirhünerdahavardıki,oyuncular,sayısayarakoyunadevamettiklerisıratopakuvvetlivuruptopubiradamboyuvedahafazlayukarıhavalandırırkenbirdönmehareketiyaparlarvehementopyeredüştüktenvetekrarhavayafırladıktansonraonutekraryakalayıpoyunadevametmeleridir.Buna(kale)derler.Sayılararasındabuhareketlerindemiktarısayılırveoyuncununmaharetionispetteyükselmişolur.Bilhassabaharmevsimindedamlarınazıcıkkurulmasıylabuoyunlarbaşlar,Çemişgezek'inbütündamlanallı,pullukızçocuklarıvekaplarınasığmayanerkekçocuklarıylahıncahınçdolardı.

d)DANKILA-FİSTO:

Buoyuna,İstanbul'davesairbirçokbölgelerimizde(Tahterevalli)diyoruz.Çemişgezek'de(Dankıla-fisto)denilirdi.Bukelimeninmanasınıbilenvarsaortayaçıksın,alnındanöpeyim.Çocuklarınelegeçirdikleridört-beşmetreuzunluğunda,oldukçakalınbirağaç,birtasyığınınınveyayıkıkbirduvarın,veyamahalledeherhangibirinşaattanaşırılıpgetirilenbeş-onkerpiçdenyapılan,birtümseğinüzerinekonulur.Çocuklar,ikiyebölünür,birkısmıdireğinbirucunda,birkısmıberikiucundayeralırlar.Bunlardanyabirisiveyaikişiüçübirdenbudireğinuçtaraflarınaadetitibariylemüsaviolarakataveyaeşeğebinergibibinerler.Direğin,-birucununaşağıyainmesidiğerucununyukarıyaçıkması,birisininyukarıyaçıkmasıyladiğerucununaşağıyainmesiyleçocuklarınayaklarınınaradayerdenkesilmesisuretiylebirinipbirhavalanmalarındanibarettir.Oyun,saatlercebuşekildeneşevekahkahalarladevamedipgider.

e)HAKKUL-HUKKUL:

Buoyunbildiğimiz(Körebe)oyunununaynıdır,bunasaklanbaçdadiyoruz.Fakathususiyetibambaşkadır.Oyunaşöylebaşlanır:Oyuncularbirarayagelipdeoyunakararverdilermi?.,ikişer,ikişerkarsıkarşıyagelerekşukelimeleribirisisöylerveeliyledebirkendini,birkarşısındakiniişareteder.Örneğin:Hakkuldediğizamankendigöğsüne.Hukkuldiyedekarşısındakiningöğsüneeliyledokunurvesonraaynıminvalüzereşukelimelerledevamedilir.

Kendisine

Hakkul

ÇalıMiskiDazıHaftaKalkanBendii

Karşısındakine:                       

Hukkui

Çenber

Anber

Duzu

Nuzu

Kılıç

Peru:

Penç,ensonkimeisabetederseoçıkar.Yerinebirbaşkası ^geçer.yiıif-aynısistemdahilinde(Penç)ekadaraynıkelimelertekraredilir,(Penç);alançıkarveyahutbaşkabirdüzmeile:

CintükürdüKöye kaçtıÜçgündenBüzüles,

Kim tükürdü

Nerekaçtı

Kaçgünden

Ezüesi

Büzüğünden

As

Dımbılik-Elek

 

PisTıs.

 

Budefadaenson(Tıs)alançıkıncakarşısındaki(KörEbe)olur.KörEbeninyüzübirduvaraçevrilerekgözlerikapattırılırvearkasınahafifsurettevurularakşukelimelertekraredilir.

Mağara,mağaraGözünaçarsanPamukgibiağaraTuzgibikabara.

Osırabütünçocuklaretrafadalarakkendilerinebirizbe,birköşebularakgizlenirler,içlerindenbirisisaklanmcayakadar:olmadıolmadıdiyebağırır,sesikesilincekörebe,arkasınasaklanıpdahemenoanda(Pu..u.,u)diyekör-ebeyebircezadahayüklemekisteyenolursabununönünegeçmekiçingözlerikapalıolduğuhalde:Ardım,önüm,yanım,yörem(Pu..u.,u)diyebağırırvegözleriniaçar.Etrafabirgözgezdirip,adımadımgizlenenleriaramağabaşlar...Budakikalarçokheyecanlıdır,Ebeninmerkezdenuzaklaşmakişinehiçgelmez;Çünküaksitaraftanherhangibiroyuncugelipkör-ebeningözleriniyumduğuduvaraelinidokundurarak(Puu.u)diyebilir,onuniçingayettetiktedir.Saklananlarda,kör-ebebenigörmesindiyebulunduklarıyeremıhlanırlar.Ebe,(oyunculardanherhangibirinigörseisimvererekhemenmerkezekoşar,(Pu..u..u)diyebağırıncaoarkadaş,oyundançıkmışo-lur.Diğerlerinidebusuretleararvehepsinibulursabudefadailkbulunanoyuncu(Kör-Ebe)olur.Buaramasırasındaoyunculardanherhangibirisikurnazçıkardamerkezekör-ebeden'öncekoşarve(Pu..u..u)derseKör-ebeningözleritekrarkapattırılır.Kör-Ebeninçokihtiyatlı,vedaimatetikteolmasılazımdır.AramadafırsatkaçırırsaoyunboyuncaEbeolarakkalırvebuhal,oçocuğunbirazdaaptallığınaverilir.Gözüaçıkçocuklar,biroyundaoyuncularınhepsinisırailebirerbirerbulurvebunlarıoyunhariciederekkör-ebeliktenkurtulur.Oyunbusuretlesaatlercedevameder,hareketliveneş'eliolduğugibiçocuklarıdikkatveteenniyedealıştırır,

f)ÇORTUNEŞEK:

Buoyununismidetuhaftır.Oyuncular,birbirlerininsıtlarmaatlayıpuzunboylusayısaydıklarındanalttakalanlaraEşekdeniliyor,buoyundahaşa!Eşekolmayandakalmaz.Çörtünda, yağmuroluklarınadenilirki,Eşekle,oyunla,Çörtününbirmünasebetinidoğrusubenbulamadım;Fakatoyununismisarihtir:ÇörtünEşekL

Oyuncular,ikipostaolurlar,Ebeler,aralarındataştutarlar,taşıbulamayanlaroyunukaybeder,Eşekolurvesıraileşuşekildeyatarlar.Ebesırtınıbirduvaradayar,oyunculardanbirisikarşısına-gelir,birazeğilerekkollariyleEbeninbelinekuvvetlicesarılırvebaşınımuhafazaiçindeEbeninkoltuğununaltınasaklar,ikincisiiseyinekollarıylabirincininarkadanbelinesörıİl-rvebaşınıöndekiarkadaşınınkoltuğununaltınasaklar,  üçüncü,  dördüncü,ilhoyuncular,aynıbiçimdediziyegırei-veyatarlar. Oyunbaşlıyor:

Karşıtarafoyuncuları,baştaebeleriolduğuhaldebeşaltımetregeridenhızalarakbunlarınhizasınageldiklerizamanikiayağınıkuvvetliceyerevurarakyatanlarınüzerineveenileriyesıçrar,marifetbirincisıçrayanEbeninönündeyatanınüzerinekadaratlamaktır...Atlamalar*busuretletamamlandımı?Ebeonsayısaydıktansonraüzerlerindeninerlerveikinciatlamayageçerler.Şayetileriyesıçrıyamazlarsakuyruktayerkısalır,arkadangelenoyunculartutunamaz,yeredüşerveyaayaklarıyeredeğerseoyunukaybederler.,yatanlarkalkar,budefadakaybedenlerEşekolur,yineaynısıravebiçimdebirbirlerinebağlanarak,obirtarafsıçramayabaşlar.Hakikatenbazanokadargüzelatlayıcıoyuncularatesadüfedilirki,sırailegelir,baştansonunakadarboşbirsırtbırakmadanhepsiatlamışvesayılarımıdamuvazeneyibozmadansayarlardıveböyleceoyunusaatlercelehlerinedevamettirebilirlerdi.Oyun,mukavemetveaynızamandaiyibiratlamaoyunudur.

g)HIRİKEŞEK:  (1)

Buoyun,hemenhemenÇörtünEşeğinbirbaşkaşeklidir.BuoyundadaEşekolmayanlaravesırtlarınabirıilmeyenlerenadirentesadüfedilir,isimdedemünasebetbulmakmümkündür;ÇünküHırik,Çemişgezek'deeskiayakkabıyadenilir,buoyundabunlarıntamiritemsiliolaraksırtüzerindeyapılırveyumruklarbirbirinitakipettiğinegöreneş'eyerineoldukçamükemmelbirdayakfaslıbaşlamışolurki,bütünoyuncular,arzulariylebuişkenceyeEyvallahderveoyundanzevkalırlar.Şimdigelelimoyunumuza:

Oyuncular,ikipostayaayrıldıktanvearalarındabirerEbeseçtiktensonra,Ebelerkarşıkarşıyageçer,bunlardanbirisiavcınıniçineufakbirtaşalarksaklarvekarşıtarafEbesineherikielikapalıolduğuhalde:hangisinde?diyesorar,TaşıbulanEbe,kenditarafınıkazandırmışolur.Diğertaraf,partiyikaybettiğiiçinhepsibirdenEşekolurlarvebirermetrearalıklagenişbirdairehalindesıralanıpikiellerinidizkapakları-nadayamaksuretiyleönedoğrueğilirler,kazananoyuncular,sırailebunlarınsırtlarınabinerler.Ebeninelindeeskibirpostal(Ayakkabı)vardır,bindiğioyuncununsırtında,adeta'birayakkabıtamiredergibionuevirirçevirir,buesnadagüyaelindebirmuştavarmışgibiyumruğuylaaltındakininsırtınabir.ikiindirir,sonraelindekiHıriğibazıtuhafvegüldürücüsözlersöyleyereksağ,tarafındakioyuncuyaatar,Ebedenge-

('!)Zamanitibariyleben,buoyununadınıunutmuştum,bazıarkadaşlarasordum,onlardahatırlıyamadüar,yenilerbuismiverdiler,yazdım;FakatbenyinebuisminüzerindemütereddidimlenHırijitutamıyanoyuncuhemenkendisiyatar,altındakiüsteç.kartutarsaaynışekildeoyunadevamederekodaaltındkinebirikiyumrukindirdiktensonrasağyanmdakineatar,Hırikbusuretlebütündairevidolaşır,tekrarEbeyegelir.HıriğitutamayanlarveyaEbenintamirsırasındasöylediğisözlerizihnindetutupdatekraredemiyenlerhemenaltageçer,yaniEşekolurlar.ÜsttekilerdikkatliolupdaHıriğidüşürmezlerseveEbeninsözleriniaynentekrarederlersesaatlerceüstte*kalabilirler,velevki,alttakalanlarıncanlarıçıksın,iştebuoyundaböyleneş'evekahkahalararasındadevamedipgiderdi.

h)MAM:

Buoyun,çocuklararasındaçoksevilen,neş'elivehareketlibiroyundur,dikkatveaçıkguzlülüğüsağlar.Enaz3-4,enfazla6-7çocukarasındaoynanır.Qyunmalzemesi:Herçocuğayassıbirsal(Taş)paf-çasiylebirdeyumurtabüyüklüğündeyuvarlakbirtaştedarikindenibarettir.Bunlareldeedilincedüzbirsahaseçilirvebusahaüzerinde50-60s.kutrundabirdaireçizilirvebudairenintammerkezineyuvarlaktaşkonulur.Sonradairenindışçizgisindenitibaren3m.uzaktayerebirmetreuzunluğundadüzbirhatçizilirki,burayaKaledenilir.Şimdioyuncular,sıraileellerininiçineufakbirtaşalaraksaklarlar,taşıbulanlarkazanır,ensonundataşıkimbulamazsaoMarnbekçisiolur,daireninbaşınageçer,Mamımerkezekorvevaziyetalır.Oyunbaşlıyor:ŞimdiKaledebirhizayasıralanmışolanoyuncular,sıraileellerindekisallarımerkezdekiMamıhedeftutarakatarlar.MamcmınvazifesiMamıyerindesabittutmaktır.OyunculardaellerindekisallarıatmaksuretiyleMamıdairedençıkarıpmerkezdenuzaklaştırmakisterler.Mam,nekadarfazlauzaklaştırıhrsaoyuncularmerkezekoşupdaireninetrafınaserpilmişolansallarınıhemenalıptekrarkaleyevarmayaveikincioyunabaşlamayafırsatbulurveoyunahakkazanırlar.Mamcı,busıradaçoktetikteolarakbirtaraftanyerindenoynayanMamı,daimayerindetutmakveb,uaradaMamyerindenoynadıkçasallarınıalmakaçinmerkezehücumetmekisteyenlerinarasındanbirisiniavlamakiçinkoşarakeliyleomuzunaveyaensesinevurmaksuretiyleyaka-hyarakkendiağırvazifesinionayüklemek!..Mamyerindenoynadıkçaveheleuzaklarakaydıkçahücumçoğalır,çoğaldıkçadaoyunkızışır.BazanoyununbaşındansonunakadarbazıMamcılar,buağıryüktenkendikendilerinikurtaramazlar,sersemedunerler.

Ancakmuhacimoyunculararasındandaireetrafındakisallarınınbulunduğuyerekoşaraksallarınaayaklarınıbastılarmıvurulmadanmuaftutulurlar,yalnızayağınınaltındakisalı,ellerinikarıştırmaksızınsolayağınınparmaklarıyladiğerayağınınüstünealdıktansonrayukarıyafırlatıpelleriyletutabilirsekazanır,Kaleyekoşarveoyunatekrardevameder.ŞayetsalıtutamazdayerelüşürürseMamcıonuyakalarvemerkezegötürerekMamıonateslimedervekendisioyuncularınarasınagirer,işteoyun,buminvalüzeresaatlerce'devameder.

i)KIÇKIÇ:

Buoyunbirkaçoyuncuarasındaoynandığıgibiçokdefausulenikiçocukarasındadaoynanır.Oyunmalzemesi:Mamoyunundakimelezimeninaynıdır.Oynayışşekliise,Marndakigibiyereaynıgenişliktebirdaireçizilirvebuçizgininortasınayuvarlaktaşkonulur.Daireçizgisindenitibaren3m.ötedeyereyinebirçizgiçizilirki,burayaKalediyoruz.Oyuncular,ellerindesallanbuhattınüzerindeyerlerinialırlar.Oyunculardanhangisininoyunailkdefabaşlamasıiçineldetaşsaklanır,taşıbulanoyunabaşlar,

Oyuncu,herşeydenönceKaledeileriyedoğru adınıatmamakveaynızamanda3m.ileridedaireiçindebulunanyuvarlaktaşa,iyicenişanalarakelindekisalparçasınısavurur,burada asılmarifet,salıyuvarlaktaşaisabetettirerekonudaireden  mür-.künolduğukadaruzaklarasürmektedir.Sürdümüşimdisayıbaşlar:Daireninkenarınagidilir,oyuncuayağımdairenindışkenarınakıyar,    K:ckıç...   Kondurabiç...Onüçdiyeayaksaymağabaşlar,ondört...onbeş...illi.Osayısınıtamamladıktan sonrayu"hktaşyine merkeze bırakılır,bu defadiğeroyuncu, elindekisalı atar  Tesadüfettiremezseobir tarafakozvermişolur,tesadüfettirirseyineaynı?ekilde:ayakla,Kıçkıç.:.Kon-durabiç,.. Onüçdiyesayıyabaşlanır.Duoyunculardanhangisidahaöncekırksayıyıyaparsaoyunuokazanmışolur.Ancakbusıradaoyunukaybedenebirşansverilirvebuoyununikincikısmınıteşkileder.Mağlupoyuncu,elindesalı,daireninüstünegiderveyüzüKaleyeçevrili olduğuhaldebacaklarınıdaireninaçısıkadar açar, salıikieliyle1kuvvetli  tutarakkollarını  ileri ve  geri sallamak    suretiylehızalarakyerdeki yuvarlaktaşıaksitarafa fırlatmayaçalışır. Budefakırkıyapangalipoyuncu,yineaynı Kaleden,merkezden   uzaklaştırılmışolanyuvarlaktaşı,hedeftutarakelindekisalıfırlatır,hedefeisabetettirirsebirkızalır...aynıoyuntekrarlanır,isabetdevamettikçeüçkız...beşkız...Onkızalır.Takisalıhedefeisabetettiremesin.isabetetmeyince,oyun,aynıminvalüzereyenidenbaşlarvesaatlercebuşekildedevamedipgider.

j)KÖŞEKAPMACA:

YurdumuzunuzakyakınherköşesindeoynandığıgibiÇemişgezek'dedaaynışekildeoynanır.Bundansonrasıralıyacağımbeşoyun,sokaklarda,kırlarda,bağvebahçelerdeoynananoyunlardır.

k)EBEBENiKURDAVI1ME:

Buoyunda,ellerdetaştutulmakvetaşıbulanlarbirguruba,bulmayanlardiğergurubaayrılmaksuretiyleoyunabaşlanır.Taşensonkiminelindekalırsao,kurtolur,diğerlerideiçlerindenbirisiniebeseçerlerveebeninarkasınakuyrukhalindesıralanır,arkadanbirbirinineteklerinitutarlar.Kurdungözlerinebirmendilbağlanırvegözlerikapatılır.Ebeninkarşısınageçer,başlarebeyisağındansolundansıkıştırmaya.,taki,arkatarafageçsin,oyunculardan'birisiniyakalasın.Yakalananlaroyundançıkarılır.Kurtnekadarçevikharekettebulunursayakalamaonis-betteçokolur,Ebe,hareketliveaçıkgözolmassaazzamandaoyuncularıtamamenyakalanırveoyunukaybeder.EskiEbeninisegözleribağlanarakkurtolur.

Ebenin,kurdunarkatarafageçmesinemaniolmasıiçinçokdikkatlivetetiktebulunmasılazımdır.Bununiçinsağdansoldankoşarakoyuncularımüdafaaeder.Oyuncularebeninarkasındauzunbirkuyrukhalindehepbirağızdan—Ebe,benikurdaverme!.,diyebağıraraksağasolaçalkanıpdururlar.Oyunbusuretlesaatlercedevameder.Neş'eliveaynızamandaçocuklaraherhangibirtaarruzauğradıklarızaman,kendikendilerinikorumavemüdafaakabiliyetleriniartırır.

1)ÇINGÖRMINGIBTUT:

Buoyunçokdefageceoynanır.Oyuncularınadedinekadarçokolursaoyunlaronisbetteheyecanlıolur.

Oyuncular,önceikigurubaayrılırlar,herıgurubun'birEbesivardır.Ebeleryineellerindetaştutarlar,taşıbulangurupyerindekalır,diğergurupiseEbelerininidaresialtındakaranlıksokaklaradağılırlar.Ebe,bunlaralazımgelendirektifiverir...Gidenlerinseslerikesilinceberikilerhepbirağızdan—Çıngırmıngırtut.,ordaburdayok!.,diyeyüksekseslebağırarakhareketegeçerveötekileritakibebaşlarlar.

Hasınıtarafıpusuda.,berikilerbirkeşifkolugibihassasvetetikte.,geceninzifirikaranlıklarıarasındabuikihasımkoldanherhangibirisisaklandığıyerdehissedilirseariyantarafınEbesi:—Hıştut!.,diyebağırır,bukurnandaüzerineortalıkbirbirinekarışır,bunlardanherhangibirisiçevikdavranarakkarşıtaraftanesiralmağaçalışırlar,oyunbusuretledakikalarcadevameder,sonundaesirler-syilır,hangitarafdahafazlaesiralmışiseotarafgalipsayılır.Buoyun,doğrudandoğruyabirharpoyunudur.Aynızamandaçocuklarıgeceye,karanlığavehareketealıştırmakbakımındançokfaydalıbiroyundur.

m)HUCUR—MUCUR:

Buoyuna  Anadolu’nunmuhtelifyerlerinde Birdirbir deniliyorÇemişgezek'deda (Hucur—Mucur)derler.

Oyunabaşlamadanönceoyuncularıniçerisindenikikişikarşıkarşıyagelir,ellerindetaşsaklarlar,bulanoyuncularEbeolur,bulamıyanlariseellerimdizkapaklarınadayarvemünasipbirnoktadayereeğilir.Oyuncular,ononbeşmetregeriden,Ebeöndeolduğuhaldesırailehızalarakgelirlerveortadayatanarkadaşınüzerindenatlayıpkarşıtarafageçerler.HeratlayıştaEbebirşeysöylemeğemecburdur.Örneğinilkdefa:—Hucur—Mucur...Bundangeç,diyeyüksekseslesöylenerekgeçer,arkadakioyunculardahematlar,hemdeEbeninbusözünüyükseksesletekraretmeğemecburdurlar.Şayetiçlerindenbirisiunutupdasöylemedenatlarsayandıgitti;Çünküderhaloyatırılır.KarşıtaraftanyinebaştaEbevebütünoyuncularbirbiriarkasındanhızalarakkoşarveikinciatlamayıyaparlar.BudefadaEbe:Minaredeabamkaldı...üçüncüde:Bunubilmeyenbirdedemkaldı,diyesöylergeçerler,dördüncü,beşinciatlamalardabusuretledevameder.ArtıkEbenininsafına...Heratlayıştagüldürücübircümleyaratarakoyunuistediğikadaruzatabilir.BazanüçdörtatlamadansonraEbeelinebirfes(Ozamanlarhepfesgiyerdik)alır,atlarkenyatanınsırtınahemfesikoyar,hemdeatlar...Arkasındangelenlerbufesiyeredüşürmedenatlıyacaklardır.Fesidüşüren,oyunukaybedervehemenyereoyatırılır.Oyuncular,birincifesidüşürmedenoyunutamamlarlarsabudefaEbeatlamayıdahazorlaştırmakiçinbirincifesinüzerineherkeskendifesinikoyarakatlıyacaktır,diyeemirverir,iyioyuncularbunudamuvaffakiyetlebaşarabilirler.Bakarsınızyatanınsırtıbiryığınfesledolu...veyahutikinciveüçüncüfestensonrahepsibirdenyeredüşmüştür,düşürenyatar,yatanisekurtulur.

BazandaheratlayıştansonraEbetarafından,yatanınbirazdahadikleştirilmesiiledeoyunculararasındanbirçoğubuyüksekliğiatlıyamazlar,oyunukaybederler.Hattabazanöylebirraddeyeçıkarılırki,yatanadetaayaktadururgibidir.Ancakbaşınısaklamaküzerebirazboynunueğmiştir,ivisıçrayanlaı,bunudamuvaffakiyetleatlarlardı.Buo-yundaçokneş'eli,hareketli,güldürücübiroyundur.HelebilhassaEbelerinbinbirgüldürücücümleyaratarakotlamalaradevametmeleriçokenteresanveçokneş'eliolurdu.Bu.oyun,mektepsahralarındaoynananoyunlarınarasındaönemliyeralanbiroyundu.

n)ATEŞ—TURAOYUNU:

Buovunçokeğlenceliveaynızamandabirazdacanyakıcıbiroyundur.Çakdefahavuzbaşlarındavekışgeceleriisegenişsofralardaoynanır.Mevcutarkadaşlarınhepsibirdendüzbiryereveyabirçayırüzerine,kışisehalıvekilimlerüzerinedizçökerekbirhalkaçevirirleröncebirturayapılır,butura:Birkuşakveyabüyükbirmendilinbirucundanbirkişi,diğerucundanbirbaşkasıtutarakellerindeaksitarafabükerler,kuvvetlibükülünceveortadanikiyekıvrılıncakendikendinebirbirinesarılırvesertleşir,uçlarıisedüğümlenir,iştebunaTuraderler.

Sonraoyuncular,avuçlarındabiryüzükveyaufakbirtaşsaklıyarakkapalıellerinibirbirlerineuzatırvesorarlar...-Yüzükhangisin-de?.,yüzüğü.bulankurtulur,bunaEbeseçmedenilir.EnsonakalanEbeolur.Ebe,daireninortasınagirer,birelindeyüzük,birelindetura...sıraileyüzüğüherkesinkoynunaveyaavuçlarınıniçerisinekoyargibisokarçekervebirisinegizlicevermişolur.Buameliyetamamolunca,Ebeayaktaherhangi'bir.oyuncununönündedururvesırtınabirturaindirerek:—Yüzükkimde?.,diyesorar.Turayıyiyenoyuncu,yüzüğünkimdeolduğunutahminyollubütünoyuncularınyüzlerinebakarakbirinisöyler,hakikatenyüzükooyuncudaçıkarsaEbebirturadahasırtınavururveturayıkendisineverir,turayıyiyenayağakalkar,Ebeolur,eskiEbeiseonunyerinialır.Şayetgösterdiğioyuncudaçıkmazisebudefagösterilenoyuncununönünegiderbirturadaonunsırtınavurur:—Yüzükkimde?.,diyesorarodabaşkasınıgösterir,taki,yüzükbulunsunveebedeğişsin.HulAsayüzüğübularakEbeolmakisteyeniki,bulamayıpdabaşkasınıgösterenlerbirturayerler,oyunsaatlarcaböylegülesöyliyedevamedipgider.

o)ÇELİK—ÇUBUK:

Buoyundaönemlibiroyundur.OyunculardanbirerEbenin(Kaptan)idaresindeikiyeayrılırlar,sonrayaeldeufakbirtaşsaklamakla,yahutbütünoyunlardakullanılanşuusulile:yassıbirtaşparçasınınbiryüzüsuileveya(biraztükürükleıslatılır,diğertarafıkurubırakılır,butaşıelindetutanEbelerdenbirisi,diğerEbeyesorar—Yaşmı,kurumu?karşısındakiyayaşderveyakuru.,bununüzerinetaşparçasıhavayafırlatılır,yeredüştüktensonratetkikedilir,karşıtarafınEbesi,yaşdemişiseveyaşdaüstegelirseotarafkazanarakçelikçubuğasahipolur,kurugelirsekaybetmişolurki,çelikçubuğuhasımtarafınabırakmışolurlar.Veyahutellerdesaklanantaş,sağeldemi,yoksasoleldemi?diyeEbelerdenbirininvakiolansorusunakarşıdiğerEbe,eldekitaşıbulursaoyunabaşlamaşansınıkazanır,çelikçubuğualırlar.

Çubuk:Düzgünvekuvvetliağaçtan,yapılmışbirmetreuzunluğundabirdeğnek.Çelikise;yinebudeğnekkalınlığında30santimlikbirparçadanibarettir.Oyunculardanbirgurup,meydanınbirtarafında,diğerleridetakribienaz20,ençok30metreuzaktakarşıkarşıyasıralanırlar.Çelikçubuğuellerindetutantaraf,bulunduklarınoktadatopraküzerindeufakbirçukuraçarlar,çeliğinbirucu,buçukurakonuluncadiğerucutopraktan10-15santimyüksektekalır.Şimdioyuncu,elindeMdeğneğiçeliğevurur,çelikbirmetrekadaryerindenyukarıfırlayıncayinedeğnekleveolancakuvvetiyleikincidefaçeliğevurupçeliği,karşıhasımtarafınagönderir.Eğerbuikincivuruşu,havalanmışolançeliğetesadüfettiremezdeboşavurursaoyundanderhalçıkarılır.Çelik,hasımtarafınagittiiseoyuncudeğneğiyerdekiçukurunhizasındayerekoyar,kurşungibisür'atlihavadangidenbuçeliği,karşıtarafınoyuncularındanherhangibirisisıçrayıpdaelleriylehavadatutacakolursaotakımkaleyiveçelikçubuğueldeetmişolurlar.Tutamazlardaçelikyeredüşerseeniyioyunculardanbirisiçeliğialıpdüştüğünoktadandeğneğinbulunduğunoktayanişanalaraksavurur,çeliğiçubuğaisabetettirebilenlerdeooyuncuyu,oyunhariciyapmışolurlar,ikinci*sigelir.,isabetettiremezlerseoyuncudevamlıoynar,taki,bütünoyuncularıiskartayaçıkarsınlar,böyleoluncakarşıtarafkaleyegelir,çelikçubuğukendilerialarakoyunabaşlarlar.Guruplardakioyuncularınherbirisibirvuruştansonrayerlerinidiğerarkadaşlarınaterkederler,o-yunbusuretlesaatlercedevameder,meraklıveheyecanlıbiroyundur.

p)GÜREŞ:

Çemişgezekdegüreş,çocuklar,gençlerarasındayapıldığıgibiortayaşlılar,hattaihtiyarlararasındabileyapılırdı.Herkesbuoyunameraklıydıvegüreşirlerdi.Bımeraklılararasındakigüreşler,nekırkpmargüreşlerigibiyağlı,nedebugünkümoderngüreşlergibimayolugüreşlerdeğildi.Güreşlerçokdefabağlarda,bahçelerde,kırlardavehavuzbaşlarındayapılaneğlencelersırasındabüyüklerarasında..Baharmevsimindeyapılansahragünlerindeiseçocuklararasındayapılırdı.Bunlarpaltolarınıveyaceketlerinibirandaçıkarıpattıktanveentarilerinineteklerinidebellerindekikuşaklarınınarasınasıkıştırdıktan-sonrabirbirinesarılır,mücadeleyebaşlarlar.Kuvvetliolanlar,hasmınıgelişigüzelvebelindensarmaveyaayağiylebirçelmevurmaksuretiyleyereatıpüstüneabandımıgalipsayılır.Sırtınyeregetirilmesizaruretiyoktur.

Birçiftingüreşmesibitincebirbaşkaçiftortayaçıkar,kuvvetlerdenkgeldiğizamangüreşdakikalarcadevameder,soluksoluğaveterleriçerisinde,nihayetbunlardanbirisimağlupolur.Galipgelenler;—Aferintosunum!..—Yaşaaslanım!.,diyeetraftantakdirvealkışlarkazanırlar.EsasenÇemişgezekliiklimvehava.,temizvebolgıdailesıhhat-Hveçalışkanlığıyladaidmanlıolduğundangüçlü-kuvvetlidir.Bunuis-batiçindeherzamanveherfırsattagüreşirdi.

r)DEVECİ'LIBUBACI:

Buoyun,sekiz-on-onbeşvedahafazlamiktardaçocuklararasın-daoynanır.önceikiEbe(Kaptan)seçilir,sonrabuebelerdenbiribirbaşa,diğerideötekibaşageçerveoyuncularsıkıbirsuretteeleletutuşur,vesıralanırlar.BuameliyebitincesıranınsolundakiEbe,yüksekperdedensağdakiEbeye:

—DfevedLdiyeseslenir.Ebe:

—Leblibacı.diyecevapverir.(BukelimeherhaldeArapçaLebbeyk'denalınmışolsagerek)ŞimdisoldakiEbe:

—Devenerde?..

—Handa..

—Neyiyi?.. (Yemekten)

—Arpa..

—NeS.,?..

—Hurma...

—Yedidavul,yedizurnanerdengelipgeçecek?..Busualüzerineebesoleliileyanındakioyuncununsağelinitutmaktaolduğundankollarınıherikişibirdenyukarıkaldırarakaralarınıaçarlarve—işteburadan!diyecevapverir,bununüzerinekuyruğunsonundabulunupdailkdefasözebaşlıyansoldakiEbe,öndeolmaküzereoyuncularelleriylebirbirlerinekenttliolarakyürüyüşegeçerlervehepbirağızdan(Cankıl-Cunkul)diyerekyavaşyavaşyürürveEbeninbulunduğunoktayadoğrugelir,havayakalkmışolankollarınaltından-birköprününaltındangeçergibi-geçerler.tabiibugeçişinsonundayüzleraksiistikameteçevrilmişolduğuhaldeaynışekildesıramuhafazaedilir.

BugösteridensonrabirişaretüzerinezencirinbaştaraflarındabulunanEbeler,bütünkuvvetleriylediziyiçekmeğebaşlarlarki,buaynızamandabirkolkuvvetidenemesidir.Oyunzencirkırılıncayakadardevameder,cankıl-cunkulnakaratıiseyükseksesletekrarlanırdurur.Zencirkırıldıktansonraherikitarafınmevcudusayılır,sayıüstünlüğühangitaraftaiseotarafgalipsayılır.

 s)BEŞTAŞ—DOKUZTAŞ:

YukarıdaçeşitleriniyazdığımtopluoyunlardanbaşkaÇemişgezek'deikikişiarasındaoynananoyunlardavardır.Örneğin:Beştaş—Dokuztaşdenilenbiroyunvardırki,bunlarSatrançoyunununbirneviiptidaişeklindenbaşkabirşeydeğildir.Kafayıçalıştİran,dikkatiartİranterbi-yevioyunlarsırasındadır.

t)CEVİZveAŞIKOYUNLARI:

Cevizoyunuduvardibindeaçılanbirçukurabir,birbuçukmetremesafedetesbitedilenyerdenbiravuçcevizatmaklaoynanır..Şöyleki,oyunbaşlamadankarşıkarşıyagelenikiçocuktanbirisitek,diğeriçiftsayıyıalırlar,eğercevizleriatançiftialmışiseveçukuraattığıcevizlerdeçiftolarakçukuragirersekarşıtaraftanokadarcevizalır,tekdüşersekendisiokadarcevizvermekmecburiyetindekalırdı.Busuretlecevizkaybedenler,yaevlerinegideranalarındanyenidencevizister.,alırsaneAlA!.,almazsaçalarveyahutbiriktirdiğibeşonparailebakkal-dancevizalır.,oyunatekrariştirakeder,iştebusuretleoyunadevamedilirvekazanançocuklarınceplerivekoyunlarıcevizlerledoluolaraksevinçleevlerinedönerlerdi.

Birdeiçerisioyulmuşvebudeliğekurşunakıtılmışbiraşığınbir.birbuçukmetremesafedeıbirbaşkasıtarafındansırailedizilmişcevizlerenişanalarakatılmasiylebaşlanır.Aşığı,dizilmişcevizlereisabetettiripbirikişiniveyadahafazlasınıcevizlerinbulunduğuyerinetrafınaotuzveyaellisantimkutrundaçizilmişbirdairedendışarıyaçıkarancevizlerikazanır,tekraratar.,isabetedersetekrarkazanır,şayetaşığı,cevizlereisabetettiremezveyahutdairedenhariceçıkaramazsakendisicevizdikecekveaşığıkarşıdakioyuncuyaverecektir.Kazananveyakaybedenleryukarıkiakıbetleyinekarşıkarşıyadırlar.

AŞIKOYUNUNAGELİNCE:Buoyunakatılançocuklarınceplerindeavuçlardolusuaşıkvardır,malumya,aşıketyemeklerininiçerisindençıkar,çıkıncaçocuklarbunlarıalır,yemektensonrasabunlayıykar,temizlerveoyuniçinceplerinedodururlar.Oyuncularınellerindeyineiçerisioyulmuşvekurşunakıtılmışbiraşıkvardırki,buaşığın,diktarafındançukurolantarafınaBEY.,mukabiltarafaEŞEK.,yantaraflardançukurtarafaHIRSIZ.,onunmukabilinedeSOFUderler...

Buaşığı,oyunculardanbirisi,parmaklarıarasındatutupkarşısındakinesorar:—Beymisin,sofumusun,eşekmisin,hırsızmısın?..Karşısnıdakiisebunlardanbirisiniseçer.,Örneğin,sofuder.,atanisebaşkatarafıseçeralır.Aşığıelindetutanoyuncuolancadikkatiyleaşığıyereatar,dediğiçıkarsabiraşıkkazanır,çıkmazsa,vekarşısındakinindediğiçıkarsaonabiraşıkvermeğemecburdur.Oyunböylecesaatlercedevamettirilir.

Birdeyinebuanaaşıklaoynananbirmangıroyunuvardır.

Mangır:aşağıyukarıyarımasırönceufakparalarınenküçüğü.,kırmızıbakırdanyapılmışonparabüyüklüğünde;Fakatonparadanbirazdahakalınca2,5parakıymetindeydi,vedörtmangırbirarasagelirseonparaolurdu.

Düzıbiryereotuzkırksantimkutrundabirdaireçizilir.Budaireninortasınaikisantimkalıncayakadardemirbirçiviçakılır,buçivininbaşınabirmangıroturtulur,yinebirbuçukmetremesafededuranbiroyuncubumangıranişanalarakelindekiaşığıatar,mangırıdüşürüpdairedenhariceçıkarabildiyseomangırıkazanır,aksitakdirdekendisibirmangırverir.Oyuntaraflararasındaböylecedevamedüpgider.

Şuyukarıdasaydığımoyunlarise,çocuklarıkumaraalıştırmabakımındanmakbuloyunlardeğildi;Fakatbazımahallelerdebirkısımçocuklararasındaiptilahalindeoynanırvebabaanalartarafındanmenedildiklerihaldeyineönünegeçilemezdi.

u)BKBIKOYUNLARI:

BuoyunlaraÇemişgezek'de(Gelin)oyunlarıdadenilirvekızçocuklarınamahsustur.Konukomşuveyaakrabaçocuklarınınbizzatkendielleriyleyaptıklarıçeşitli'bebeklerlevebubebekleriçinyinekendielleriylehazırladıklaııyataklar,yorganlar,yastıklardantutunuzdakilimler,halılarvemutbaktakımlarınakadarolanoyuncakeşyalariyleoynanılır.BukısçocuklarıkümehalindehergünokullarındandöndüktensonraveyaCumagünlerihergünsırasiylebirevdetoplanırlar,bebeklerinivetakımlarınıdaberaberceoevetaşırlar,herbirisibirköşeyeevinikurar,bebeklerioturturveonlarısırasiylekonuştururlarda...iştebusıralanmışevlerarasındamisafirlikler,davetler,hattadüğünlerbileyapılır.Bazanbudüğülerebüyükleridekarıştırırlar.Ailelerineğlenmelericinbunlarbirervesileolurvebazandahakikibirdüğünmahiryetinialır.Tefcilerısmarlanır,mahalledendavetlibulunankomşuhanımlargiymiş,giyinmiş,takmış,takıştırmışolduklarıhaldebuçocukdüğünlerineistisnasızicabetederler.,şarkılar,Türküleroyunlarbirbirinitakipeder,misafirlereşerbetler,kahvelerveçokdefadayemişler.vemeyvelerikramedilir.

Hakikatençokenteresanveeğlenceliolanbuoyunlaryüzündenbenbil'akisertesigünübabamdanyediğimdayaklarıntesiriylemahv-üperişanolurdum.Sebebi:Ablalarımınbuoyunlarınamüdahalevebunlarınkurduklarıevleribozupdakendifikrimcetekraryenidenkurduğumiçinçıkangürültüdenbizarolanannemin,akşamlanbabamayaptığışikayetlerüzerinezavallıben,dayakyemediğimhiçbirgünyoktu.

 

back

anasayfa